Masz na podwórku stare opony, trochę ziemii i butelek? Zbuduj dom z gatunku Earthship. Lubisz industrialny design? Zamieszkaj w kontenerze. Dom z gliny, prasowej słomy i drewna. Proszę bardzo. Dom z ziemii? Rewelacyjna inwestycja. Drewniane i modułowe, kanadyjskie i lofty. Poczytaj o ekotechnologiach przyszłości.

Po pierwsze: cena

Czy cegła, pustaki, bloczki i beton komórkowy odejdą do przeszłości? Chyba nie, ale tradycyjna technologia budowlana ma wiele alternatyw. Ich rozwojowi sprzyjają astronomiczne ceny mieszkań, obostrzenia kredytowe w bankach, rozwój myśli ekologicznej i zwiększenie roli designu w codziennym życiu.

Średnia cena kupna 100 metrowego domu na rynku wtórnym w Polsce wynosi około 420 tysięcy PLN, a cena budowy to około 250 tys. PLN w stanie pod klucz. Natomiast średnia cena biobudowy (stan pod klucz) jest nawet pięciokrotnie niższa i do tego przyjazna dla środowiska. W technologii Strawbal to około 80 - 120 tys. PLN.

Najtaniej jednak będzie wybudować taki dom własnymi siłami, koszt materiałów z obróbką wyniesie wtedy 45-55 tys. zł - podaje Pan Janusz Świderski Prezes Stowarzyszenia Biobudownictwo.

Earthship, czyli dom samowystarczalny z drogim wyposażeniem kosztuje trochę mniej od murowanego domu bez wyposażenia, bo ok. 230 tys. PLN za 100 m2. W wyposażeniu znajdują się zaawansowane systemy - własny zbiornik wodny, Główny Wymiennik Ciepła, rekuperator, baterie słoneczne i oczyszczalnia ścieków - które umożliwią nam elimninację rachunków za prąd, gaz, ogrzewanie, wodę i kanalizację. Wydamy na ten dom 500 - 800 PLN w ciągu roku, przy czym przeciętna rodzina wydaje około 10 000 PLN na utrzymanie murowanego domu o identycznej kubaturze.

A Quick House, czyli dom z kontenera? Koszt - 600 zł za metr kw. - pisze Małgorzata Zubik z gazety.pl w artykule o mieszkaniach socjalnych w Piasecznie. Łatwo policzyć, że za dom o powierzchni 100 m2 zapłacimy 60 tys. PLN. Jednak wystarczy odrobina doświadczenia, sprytu i kreatywności, aby samodzielnie postawić taki dom 2/3 ceny. Cztery kontenery 30 m2 (ze 120 m2 odejdzie ok 10 m2 na ocieplenie) to wydatek ok 20 tys. PLN wraz z transportem. Montaż instalacji i ocieplenia to kolejne 20 tys. PLN.

Koszty postawienia domu z surowej ziemi (tzw. glinobitka, dostosowana do współczesnych norm budowlanych) są również warte zainteresowania. Od 30 do 40% niższe niż budynku wykonanego w systemie tradycyjnym - piszą redaktorzy portalu domprojekt.pl. Byłoby to więc około 150 - 175 tys. PLN za 100 m2.

170 tys. to dolny przedział kosztów realizacji domów drewnianych, tzw. kanadyjczyków. Cena może dojść do 230 tys. za dom 100 m2.

Trwałość

Alternatywne formy budownictwa budzą nasz niepokój. Przede wszystkim lęki dotyczą trwałości takich obiektów. Ile to będzie stało? - pytamy w myślach pukając się w czoło. Domy z surowej ziemi potrafią stać kilkaset lat. W Polsce dowodem jest choćby piękny XVII wieczny pałac w Tarchomonie, nie mówiąc już o skomplikowanych architektonicznie meczecie w Abiquiu w Nowym Meksyku z XVII w. Z technologią Strawbal (domów z glinosłomobeli i żerdzi) łączy się słynna anegdota o cesarzu Ferdynandzie III. Z nienawiści do protestantów ze Śląska nakazał im budowę kościołów wyłącznie z materiałów nietrwałych, za które uważał glinę, słomę i deski (Strawbal). Na jego nieszczęście oba kościoły w Jaworze i Świdnicy stoją po dziś dzień. Będzie ponad 350 lat. W Nebrasce stoją już ponad 100 lat.

Domy drewniane wytwarzane przez porządne firmy mają gwarancję na 30 lat. Postoją stoi więcej. Bardzo wiele takich domów zobaczymy w starych polskich wsiach. Eartshipy są bardzo wytrzymałe, technologia powstała ponad 30 lat temu i te pierwsze budowane w USA stoją do dziś. Są w często w lepszym stanie niż większość tradycyjnych budowli. Zaś wytrzymałość kontenerów oblicza się na około 70 lat. Potem trzeba zrobić remont.

Earthship. Pop art na budowie.

W roku 1970 nie tylko zmarł genialny gitarzysta Jimi Hendrix i urodził się John Frusciante gitarzysta zespołu Red Hot Chilli Peppers, ale też architekt Mike Reynolds wymyślił ideę Earthship, którą rozwinął w swojej firmie Earthship Biotecture. Jego wizja budownictwa przyszłości składała sie z trzech części. Po pierwsze: dom ma być częścią ekosystemu, ma być przyjazny środowisku, promował też ideę upcyclingu - budowania ze śmieci bez całkowitego niszczenia ich formy, sprowadzając rzecz do poziomu roztopionego surowca (jak w recyclingu). Upcycling sprawiał, że zamiast składować śmieci, które nie ulegały biodegradacji Reynolds zaczął z nich budować.

Po drugie: marzył o domu autonomicznym, niezależnym od źródeł prądu, gazu i wody, z własną oczyszczalnią i kanalizacją. Po trzecie: miał to być dom łatwy w budowie przez niekwalifikowanego człowieka. Co z tego powstało?
Pop art na budowie. Do budowy ścian używa się zużytych opon samochodowych wypełnionych ubitą ziemią, które tynkuje się przy użyciu gliny i cementu wtykając w tynk zużyte butelki po winie, piwie, puszki i wszystko, co znajdzie się pod ręką lub na wysypisku. Elementy ścianek działowych i więźby dachowej drewniane. Dach posiada grubą izolację, często rośnie na nim trawa, lub mech.

Dom wyposażony jest w trzy podstawowe systemy. Wodny, energetyczny i termoregulacyjny. Temperaturę wnętrza reguluje równowaga pomiędzy ciepłem promieni słonecznych, a temperaturą ziemi - czytamy na stronie domy.naturalne.info. Wiatrołapy i elektrownia wiatrowa oraz ogniwa słoneczne dostarczają energii elektrycznej, natomiast woda zbierana jest z powietrza i deszczu, gromadzona w specjalnym zbiorniku, filtrowana, a następnie pompowana do obiegu systemu rur, który umożliwia kilkakrotne jej wykorzystanie.

Zalety:

1. Utrzymanie domu prawie nic nie kosztuje. Wykorzystuje ciepło domowników oraz pracujących systemów energetywnych.
2. Szybka budowa (po rozpoczęciu). Od 3 tyg do 3 miesięcy.
3. Niskie koszty. Piasek i opony nic nie kosztują. Płacimy za pokrycie dachu, sufitu, izolację, ocieplenie i porządne okna frontowe, które muszą mieć dobre parametry izolacyjne i dużą powierzchnię, by wpuszczać światło słoneczne - czytamy na Wikipedii.
4. Można budować w każdych warunkach o każdej porze roku.
5. Łatwo rozbiórki i przebudowy domu.
6. Niezwykły design. Unikalny organiczny kształt.
7. Możliwość zmniejszenia kosztów budowy poprzez własny wkład pracy. Łatwość budowy.

Wady:

1. Długie oczekiwanie na budowę. Najpierw kupujemy od Earthship Biotecture projekt architektoniczny za około $1550, dzięki któremu dostajemy pozwolenie na budowę. A potem czekamy na przybycie ekipy z tej firmy, która postawi dom. Można też na własną rękę.
2. Nieznana wytrzymałość Earthshipów. Najstarsze z USA mają prawie 40 lat.
3. Mała ilość energii słonecznej w Polsce i niewielkie wiatry, co przekłada się na mniejsza energooszczędność.
4. Trudności w urzędach.

Strawbal. Opłacalny Oldskul.

Technologia budowy strawbali opiera się na szkielecie drewnianym, którego ściany są wypełniane belami, lub kostkami sprawsowanej słomy. Przebija się ściany z kostek drewnianymi szpilami dla wzmocnienia ścian, a także w celu zapobiegawczym przed opadaniem materiału. Na ściany kładzie się kilkuwarstwowy tynk z mieszaniny gliny, piasku i wapna. Czasem z kilkuprocentową domieszką cementu. Ten dom posiada klasyczne betonowe fundamenty o małej głębokości. Posadzka jest zazwyczaj glinianym klepiskiem, a dachówki wytępują w postaci osinowych wiórów te wytrzymują 40 lat (w odróżnieniu od sosnowych - 15 lat). W USA buduje się bez drewnianego szkieletu. Umożliwiają to specjalne prasy do słomy, które tworzą dwa razy gęstsze, mocniej zbite kostki.

Od niedawna można legalnie budować w kraju obiekty mieszkalne z gliny, prasowanej słomy i drewna (strawbale). W USA takich domów można zliczyć kilkanaście tysięcy, w Europie ich liczna sięga kilku setek. Polska przygoda ze Strawbalami zaczęłą się od Przełomki, pierwszego budynku z kostem słomy wykańczanych gliną. To projekt Pauliny Wojciechowskiej. Potem był pierwszy legalny dom w Lubli, modelowy domek w Kocku. Zainteresowanie wzrasta, o czym świadczą kolejne projekty, m.in. w Jordanowie..

Zalety:

1. Strawbale są trwałe i niepalne. Przeszły testy pożarowe UE. Słoma użyta do ich budowy się nie pali, ponieważ jest maczana w roztworze gliny, piasku i wapna.
2. Budujemy oddychający dom naturalny (dobra wilgotność powietrza na poziomie 50-55 %), o wyjątkowych walorach zdrowotnych. Dobry mikroklimat wiąże się z jonizującym, antyalergicznym, aseptycznym działaniem gliny i wapna.
3. Jest bardzo ciepły. Współczynnk przenikania ciepła U = 0,12, przy czym dla betonu komórkowego U = 0,32. A im mniejszy tym lepiej. Powoduje to, że rachunki za ogrzewanie są trzy razy niższe.
4. Szybki czas budowy. Od 1-4 miesięcy. Wymaga pięciokrotnie mniej nakładów pracy niż dom klasyczny.
5. Tani w budowie. Wynika to z bardzo niskiej ceny materiałów użytych do budowy. Potrzeba 18-20 m3 gliny (koszt 30-40 zł za m??) i 1200 kostek siana (koszt 1,5zł za szt.), do tego 10-15m?? żerdzi drewnianych (w cenie 130-180 zł za m3). Więszkość prac można wykonać samemu z uwagi na ich małą komplikację.
6. Są ekologiczne. Do ich wytworzenia potrzeba 2% energii, którą zużywa się w budownictwie tradycyjnym.

Wady:

1. Brak w Polsce specjalistów od konserwacji i budowy Strawbali. Dom musi być wykonany z najwyższej jakości produktów (niezawilgoconej słomy, niezbyt tłustej gliny itd)
2. Ściany o grubości 60 cm zmniejszają powierzchnię użytkową domu.
3. Glina lubi pękać, więc tynki które kładziemy muszą być często po wyschnięciu nałożone na pęknięte miejsca, a potem należycie konserwowane.
4. Brak wytrzymałości ścian na wypadki mechaniczne, np uderzenie w ścianę autem.
5. Problemy przy uzyskaniu pozwolenia na budowę. Technologia jest w polskich urzędach prawie nieznana.

Glinobitka. Przyszłość budownictwa XXI wieku.

Z surowej ziemi budowano od zamierzchłych czasów do końca XIX wieku. Budowali je Wikingowie i Olmecy, Majowie i Rzymianie, stały na piaskach Sahary i nad brzegami Bałtyku. W wieku XX zapomniano o tych pradawnych technikach, zaczeto kojarzyć je z biedą, slumsami i zacofaniem. Teraz powoli wracają do łask. Mało tego są przedmiotem zainteresowania wielkich architektów: T. Owings twórca Sears Towers i Burj Dubai buduje dla siebie dom z ziemii, zachwyca się nimi twórca architektury organicznej Le Corbusier, amerykański architekt Nader Khalil prezentuje Ceramic Houses (domy ceramiczne) w Kalifornijskim Instytucie Sztuki i Architektury Glinianej.

Polskimi specjalistami w tej dziedzinie od lat są Teresa Kelm z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej oraz Maciej i Danuta Hyłowie z Politechniki Krakowskiej, którzy zaprojektowali i zbudowali osiedle studenckie w Kamioniowicach pod Krakowej oraz jedną lepiankę w Parku Ekologicznym w Pasłęku. Co sprawia, że ta technologia jest tak pożądana?

Protokół z Kioto zakładającego szybkie ograniczanie emisji CO2 do atmosfery przez kraje wysoko rozwinięte. Budowa domów z ziemii nie wytwarza w ogóle CO2 i pochłania 1 % energii w stosunku do budowy tradycyjnego domu. Oprócz wspierania ekologów niebagaletny wpływ na popularność glinianek mają duża szybkość, budowy, ogromna trwałość i niskie koszty wykonania. Często można otrzymać dodatkowe pieniądze z Unii Europejskiej w ramach funduszy budownictwa ekologicznego.

Technologia budowy polega na tworzeniu ścian z gliny zmieszanej z piaskiem, suchą trzciną czy słomą i odrobiną cementu. Szkielet domu jest drewniany. Profesor Teresa Kelm, podaje w swojej książce 12 głównych metod, z których najważszniejsze są wypełnianie sypką ziemią szalunków drewnianych, ubijanie ziemii w szalunkach, budowa gotowych bloczków ziemnych, nastrzykiwanie mieszkanki glinianej do gotowych z plastiku i stali, czy też tzw. zimna cegła Adobe (glina z dodatkiem pociętych włókien roślinnych).

Zalety:

1. Wysoka trwałość. Choćby XVII wieczny Pałac w Tarchominie.
2. Niskie koszty.
3. Ogromna szybkość budowy. W Grenoble ekipa CRATerre postawiła (w stanie surowym) parterowy 60-metrowy dom w ciągu 24 godzin! - podaje, zdumiona szybkością wykonania, Waleria Mikołajczyk z portalu gazeta.pl.
4. Unikalny mikroklimat. W budynkach z wielkiej płyty wilgotność powietrza waha się od 20 do 80 %, co ma fatalny wpływ na nasze zdrowie, a w glinianym budynku bez przerwy jest ok. 55 %.
5. Możliwość zmniejszenia kosztów własnym nakładem pracy.
6. Angażowanie do pracy całej społeczności lokalnej. Pozyskiwanie materiałów z pobliskich terenów, przez co odchodzi koszt drogiego transportu.
7. Niski koszt budowy dużych skupisk domów z surowej ziemii.
8. Nie trzeba sprzątać po ich rozbiórce. Wszystkie materiały ulegają całkowitej biodegradacji.
9. Od 1962 roku w polskim prawie budowlanym obowiązuje ustawa o budownictwie glinianym, więc nie będzie problemów z uzyskaniem pozwolenia na budowę.

Wady:

1. Należy dbać o te budowle. Wymaga to dużej wiedzy fachowej. Inaczej mury ulegają degradacji po okresie ok. 70 lat.
2. Trudno sprzedać.
3. Trudno o dobrych fachowców znających nowoczesne technologie.

Kontenery. Postaw na dizajn.

Domy z kontenera już zawsze będą kojarzyć się z Adamem Kalkinem, który projektował swoje pierwsze budowle w tym materiale z przekory. Jego Quick House zyskał dużą popularność. Potem w mediach było głośno o projekcie Push Button House, domu na przycisk, który w całości umeblowany znajdował się wewnętrz widowiskowo otwieranego kontenera. Sean Godsell naśladował Kalkina i zaprojektował Push Button House z myślą o ofiarach kataklizmów. Dziwnym trafem domy te nie znalazły nabywców wśród organizacji pomocy humanitarnej. Duże zainteresowanie wykazali zaś multimilionerzy.

Obecnie buduje sie całe miasteczka studenckie z kontenerów (Dania), a pierwsze Miasteczko Kontenerowe (Cointainer City) stanęł nad Tamizą w Trinity Buoy Wharf. W USA prawdziwy boom przeżywają domy nomadyczne na bazie kontenerów, jego polskim odpowiednikiem są projekty Artin - Zespołu Koordynacji Inwestycji Sp. z o.o. - twórcy DODO Domu. Te budowle zostały pomyślane tak jak Earthship jako domy autonomiczne, samowystrczalne. Różnią się tylko tym, że zbudowane w kontenerach mogą być bardzo łatwo przenoszone z miejsca na miejsce. Stacjonarne, typowe domy z kontenera robi firma Metal System Sp. z o.o. Co ciekawe to znakomita okazja dla budownictwa socjalnego, które było prawdziwą bolączką miasta (patologiczne rodziny często niszczyły zabytkowe kamienice, których były użytkownikami).

Kilka lat temu Werner Aislinger zaprojektował LoftCUBE, trudno uwierzyć że wnętrze ma powierzchnię zaledwie 36m2. Kontenery typu LoftCUBE stoją na dachach amerykańskich wieżowców. Widok godny pozazdroszczenia. Zostały postawione za grosze.

Zalety:

1. Bardzo niska cena.
2. Kontenery są jak klocki lego. Na całym świecie w dwóch wymiarach 30m2 i 60m2. Łatwo je ze sobą łączyć.
3. Szybka budowa. Od tygodnia do miesiąca przy większych projektach.
4. Łatwość przemieszczania konstrukcji w razie potrzeby.
5. Łatwość wykonania prac dociepleniowych i instalacji urządzeń sanitarnych.
6. Duża swoboda w urządzaniu przestrzeni.
7. Walory dizajnerskiej. Moda na postindustrialną przestrzeń.

Wady:

1. Łatwość rdzewienia przy niewłaściwym zabezpieczeniu i konserwacji.
2. Brak dobrej wilgotności powietrza.
3. Duża ilość materiału termoizolacyjnego zmniejsza powierzchnię użytkową.
4. Słaba dostępność dobrej jakości używanych kontenerów. Opinia głosi, że najlepsze są z Danii i Holandii.

Kanadyjczyk. Wielki come back drewna.

Przekazy historyczne mówią, że Kazimierz Wielki "Zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną". I co on najlepszego zrobił? - można zapytać. Przecież drewno ma rewelacyjne właściwości zdrowotne. Oddycha. Daje świetny mikroklimat. Jest stosunkowo tanie. Łatwe w obróbce, buduje się na sucho, więc prace posuwają się szybciej. Oczywiście w przeszłości murowane budowle miały kluczowe znaczenie w systemie obronnym Państwa, były uwaznawane za jedyne trwałe, solidne i nieśmiertelne obiekty. Ten pogląd pokutuje do dziś i objawia się w nieufności wobec domów drewnianych, nie mówiąc już o wcześniej prezentowanych formach biobudownictwa.

Obecnie na rynku dostępne są drewniane domy szkieletowe i domy z prefabrykatów. Te pierwsze buduje się od szkieletu drewnianego przez montaż ścian z płyty kartonowo gipsowej (OSB 3) i ociepleń, aż do pokrycia dachu w czasie do trzech miesięcy. Te drugie można postawić po wylaniu lekkich fundamentów w tydzień. Jednak wciąż brak u nas zaufania do drewnianych domów modułowych, których całe ściany montowane są w fabryce.

Zalety:

1. Czas budowy trwający od 2 do 3 miesięcy.
2. Znakomity wynik w rankingu przepuszczalności cieplnej U = 0, 13. Niskie zużycie energii cieplnej.
3. Ekologiczność. Żużycie drewna na cały dom w ilości równej surowcowi potrzebnemu na zrobienie całego dachu w domu klasycznym.
4. Trwałość i niepalność. Domy drewniane mają dużą wytrzymałość na ogień. Zapewnia ją specjalna impregnacja i użycie płyt gipsowo - kartonowych.
5. Budowanie przez cały rok. Powód: brak prac mokrych.
6. Duża powierzchnia użytkowa, dzięki małej grubości ścian zewnętrznych.
7. Łatwość rozbiórki i rozbudowy.

Wady:

1. Ceny niższe już tylko o 20 - 25 % w stosunku do technologii tradycyjnej. W Norwegii, Danii i Niemczech ceny są stosunkowo niższe.
2. Szybka utrata ciepła.
3. Brak standaryzacji elementów drewnianych. Nie wszystkie gotowe elementy do siebie pasują.
4. Mało dobrych fachowców.
5. Technologia wymaga bardzo dużej dokładności
6. Szybko rosnące ceny drewna.
7. Brak drewna o wysokiej jakości - suszonego przemysłowo, które zostało zaimpregnowane przed wilgocią

Podsumowanie

Obliczając bilans zysków i strat widać, że opisywane technologie mają wiele zalet. Przystępna cena, trwałość, bezpieczeństwo (poziom zgodny z normami prawa budowlanego UE), szybkość budowy i zdrowy, unikalny klimat nie pozwalają nam przejść obojętnie obok ekobudownioctwa. Weźmy pod uwagę doskonałą termoizolację i ekologiczność domów nowego typu (niska emisja CO2 do atmosfery, niskie żużycie energii ze źródeł nieodnawialnych, łatwa biodegradacja materiałów użytych do budowy), spójrzmy na łatwośc modernizacji, rozbudowy i rozbiórki. To najczęściej domy pasywne, oszczędzające energię, budowane z tanich, łatwodostępnych materiałów. Przy wszystkich omawianych typach domów istnieje możliwość obniżenia kosztów poprzez własny wkład pracy, a często pomogą ekowioski, Unia Europejska zwróci część pieniędzy za budowe domu. Piękny nowoczesny design tych przedsięwzięć czyni z nich łakomy kąsek dla wielu inwestorów. Ekohotele są coraz popularniejsze w Europie i na świecie.

Jest tylko jedna wada. Wciąż nie wierzymy, że można tak mieszkać. Ufamy tylko cegłom. Budujemy z nich tak grube mury jakbyśmy spodziewali się krzyżackiego oblężenia. Poznałem Mistrza Krzyżackiego. Jest bardzo miłym człowiekiem. Erudytą i pacyfistą o manierach XIX wiecznego lorda.

Warto się zastanowić, bo w cenie nowego samochodu średniej klasy dostaniemy nowy dom o powierzchni 100 m2.